Je kent misschien van die wildlife-documentaires waarbij je denkt: wauw, wat gaaf als je zoiets zelf zou kunnen meemaken. Dieren in hun natuurlijke omgeving, zonder hek of kijkhut ertussen. Gewoon op het juiste moment op de juiste plek zijn.
Zo zagen we laatst vier elanden door de Ljusnan zwemmen, pal voor ons huis en vakantiehuis. We hadden ze al vaker zien zwemmen en natuurlijk ook op het land rondom ons erf, maar vier elanden tegelijkertijd, die rustig door het water voor je langs zwemmen, is toch iets anders. Ze kwamen aan op het eiland en Bart pakte vlug zijn camera en sprong in de kano.
Met trillende handen maakte hij fantastisch mooie foto’s van het groepje elanden. Een ervaring om nooit meer te vergeten.
Twee weken later gebeurde het opnieuw. ’s Ochtends zwom het mannetje met zijn grote gewei voor ons langs en ’s middags zagen we de andere drie. We kunnen het allemaal gewoon zien vanaf de keukentafel.
Het zette ons aan het denken. Waarom zwemmen ze hier eigenlijk? Waar gaan ze naartoe? Waarom zwemmen ze steeds dezelfde kant op, komen ze op dezelfde plek aan en verlaten ze het eiland vervolgens ook weer op een vaste plek?
Elanden zijn goede zwemmers
Een eland die het water in stapt, ziet er misschien wat onwaarschijnlijk uit. Het zijn enorme dieren, maar ze zijn verrassend goede zwemmers. Water vormt voor een eland dan ook niet per se een obstakel dat hij moet vermijden.
In Zweden worden regelmatig elanden gevolgd die tijdens hun verplaatsingen rivieren en meren oversteken. Onderzoekers van de Zweedse landbouwuniversiteit SLU volgen al jarenlang elanden met GPS-halsbanden. Daarmee kunnen ze precies zien hoe de dieren zich door het landschap bewegen. ¹
Een bekend voorbeeld is de jaarlijkse elandenmigratie bij Junsele in Noord-Zweden. Daar steken elanden tijdens hun verplaatsing naar hun zomergebied de Ångermanälven over. Het zwemmen is daar dus geen toevallig uitstapje, maar onderdeel van een veel grotere route. ¹
Hebben elanden vaste routes?
Niet iedere eland trekt rond. Sommige dieren blijven het hele jaar binnen hetzelfde gebied, terwijl andere elanden ieder jaar tussen verschillende gebieden bewegen.
Die verplaatsingen kunnen behoorlijk groot zijn. In Noord-Zweden leggen migrerende elanden vaak tientallen kilometers af tussen hun winter- en zomergebied. SLU heeft zelfs een eland gevolgd die ongeveer 200 kilometer aflegde. In Midden- en Zuid-Zweden zijn de afstanden over het algemeen kleiner. ¹
Het landschap speelt daarbij een belangrijke rol. Rivieren, bossen, voedselrijke gebieden en andere natuurlijke kenmerken beïnvloeden de routes die elanden gebruiken. Op sommige plekken lijken dieren daardoor ieder jaar ongeveer dezelfde route te volgen.
Wij zien ze regelmatig door de Ljusnan zwemmen en opvallend vaak in dezelfde richting gaan. Gebruiken ze hier een vaste oversteekplaats? Of is dit gewoon de meest logische route door hun leefgebied?
Weten elanden waar ze naartoe moeten?
Onderzoekers proberen daar steeds meer over te ontdekken. Er zijn aanwijzingen dat migratiegedrag bij elanden deels wordt aangeleerd. Jonge dieren zouden bijvoorbeeld kunnen leren van hun moeder waar en wanneer ze zich door het landschap moeten verplaatsen. Onderzoekers van SLU kijken momenteel specifiek naar de vraag in hoeverre kalveren hun migratieroutes van hun moeder leren. ¹
Dat betekent niet dat een eland letterlijk een routekaart in zijn hoofd heeft. Wel lijkt het erop dat ervaring, het landschap en mogelijk kennis die van oudere dieren wordt overgenomen een rol spelen bij de manier waarop ze zich verplaatsen.
Misschien is de plek waar wij ze nu zien zwemmen onderdeel van een route die al veel langer door elanden wordt gebruikt.
Hoe vaak zwemmen ze hier zonder dat wij het zien?
Dat vragen we ons inmiddels ook af. Want hoe vaak gebeurt dit eigenlijk terwijl wij er helemaal niets van merken?
We zien alleen de momenten waarop we toevallig naar buiten kijken. Misschien zwemmen er ’s ochtends vroeg elanden langs terwijl wij nog slapen. Misschien steken ze ’s avonds of nachts het water over. Of misschien gebruiken ze deze route maar af en toe en zijn er nog allerlei andere plekken waar ze het water oversteken die wij nog nooit hebben gezien.
Onderzoekers kunnen met GPS-halsbanden maandenlang volgen waar een eland zich bevindt. Wij hebben alleen onze ramen, onze camera’s en af en toe een flinke dosis geluk.
Het kan dus heel goed dat we maar een klein deel zien van wat hier daadwerkelijk gebeurt. En misschien zien we zelfs steeds dezelfde dieren.
Een klein kijkje in hun wereld
Dat is misschien wel wat we zo bijzonder vinden aan deze ontmoetingen. We wonen hier iedere dag en denken daardoor soms dat we de omgeving inmiddels goed kennen. Maar de natuur om ons heen heeft haar eigen ritme en bewegingen waar we maar een klein stukje van meekrijgen.
Een eland die door de Ljusnan zwemt, is misschien maar een paar minuten zichtbaar. Toch kan die ene oversteek onderdeel zijn van een veel grotere tocht door het Zweedse landschap.
Misschien komen we er ooit achter. Tot die tijd blijven we vooral genieten van het feit dat je hier soms, heel onverwacht, een klein kijkje krijgt in de wereld van de eland. Soms vanaf de keukentafel, soms vanaf het water en soms gewoon tijdens een wandeling.
En juist dat onverwachte maakt het zo bijzonder.
Zelf de Zweedse natuur beleven?
Wil je ontdekken wat er rondom Friluft Sweden allemaal te zien en te beleven is? Bekijk de homepage en de beschikbare periodes.
Bronvermelding
¹ Swedish University of Agricultural Sciences (SLU). All about moose. Geraadpleegd op 6 oktober 2026.